Είδη τηλεσκοπίων

3. Καταδιοπτρικά Τηλεσκόπια (Catadioptric / Compound) 

• Τεχνολογία: Συνδυάζουν φακούς και καθρέφτες/κυρτά κάτοπτρα (όπως τα δημοφιλή Schmidt-Cassegrain ή Maksutov-Cassegrain). Το φώς διαθλάται μέσω φακών και ανακλάται μέσω καμπύλων κατόπτρων.
• Πλεονεκτήματα:
  • Είναι ιδιαίτερα compact, "κοντόχοντρα" σε σχήμα, άρα εύκολα στη μεταφορά.
  • Συνδυάζουν μεγάλες εστιακές αποστάσεις σε μικρό μέγεθος σωλήνα.
• Μειονεκτήματα: Είναι συνήθως πιο ακριβά.
• Ιδανικά για: Ευέλικτη παρατήρηση τόσο πλανητών όσο και βαθέος διαστήματος, καθώς και αστροφωτογραφία.

Αυτός είναι ο πιο δημοφιλής τύπος τηλεσκοπίου, με τον πιο σύγχρονο σχεδιασμό που προσφέρει μεγάλο άνοιγμα. Υπάρχουν δύο δημοφιλή μοντέλα: το Schmidt-Cassegrain και το Maksutov-Cassegrain. 

Στο μοντέλο Schmidt-Cassegrain, το φως διέρχεται αρχικά μέσα από έναν λεπτό ασφαιρικό φακό (τον διορθωτικό φακό Schmidt) και στη συνέχεια προσπίπτει σε ένα σφαιρικό πρωτεύον κάτοπτρο, το οποίο το ανακλά προς το δευτερεύον κάτοπτρο. Από εκεί, το φως κατευθύνεται στο άκρο του σωλήνα, όπου είναι προσαρμοσμένος ο προσοφθάλμιος φακός. Η διαφορά μεταξύ των μοντέλων Schmidt-Cassegrain και Maksutov-Cassegrain δεν είναι μεγάλη, καθώς παρουσιάζουν τα ίδια πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. 

Στο Maksutov-Cassegrain, ο φακός είναι αρκετά παχύς και με έντονη καμπυλότητα, ενώ το δευτερεύον κάτοπτρο είναι μικρότερο σε σχέση με αυτό του Schmidt, γεγονός που αποδίδει καλά αποτελέσματα κατά την παρατήρηση πλανητών. Λόγω του πάχους του φακού στα τηλεσκόπια Maksutov-Cassegrain, απαιτείται περισσότερος χρόνος για την εξισορρόπηση της θερμοκρασίας, αν και αυτό αφορά κυρίως τα τηλεσκόπια μεγάλου ανοίγματος.

Τηλεσκόπια τύπου Dobson (Dobsonian) 

Πρόκειται για ένα νευτωνικό κατοπτρικό οπτικό σύστημα, το οποίο είναι τοποθετημένο σε μια απλοποιημένη ξύλινη βάση αζιμουθιακού τύπου (πάνω-κάτω, δεξιά-αριστερά), γνωστή ως «βάση τύπου κουτιού» (rocker box). Σχεδιάστηκε από τον ερασιτέχνη αστρονόμο John Dobson το 1965. 

Αυτά τα τηλεσκόπια έχουν έχουν χαμηλό κόστος, μεγαλύτερη διάμετρο κατόπτρου και άρα μπορούμε να έχουμε μια πιο φωτεινή απεικόνιση μακρυνών αντικειμένων (γαλαξίες, σμήνη αστέρων, νεφελώματα). Αποτελούνται από μία βάση και τον οπτικό σωλήνα και άρα είναι εύκολα στο στήσιμο. 

Τα μειονεκτήματά τους είναι ότι α) είναι ογκώδη και βαρειά, β) όπως η Γη περιστρέφεται πρέπει κάθε λίγο χειροκίνητα να ξαναεστιάζουμε στο αντικείμενο που παρακολουθούμε και γ) να δεν είναι κατάλληλα για αστροφωτογράφιση (η αλταζιμουθική τους στήριξη δεν τους επιτρέπει μακρά έκθεση για φωτογράφιση βαθέως ουρανού).

Χρωματική εκτροπή /  chromatic aberration

Ένα μειονέκτημα των διοπτρικών τηλεσκοπίων είναι η χρωματική εκτροπή —ένα φαινόμενο εμφάνισης χρωματικών περιγραμμάτων— το οποίο οφείλεται στο γεγονός ότι διαφορετικά μήκη κύματος του φωτός διαθλώνται υπό διαφορετικές γωνίες από τον ίδιο φακό. Συγκεκριμένα, ένα κύμα φωτός περιλαμβάνει πολλά διαφορετικά μήκη κύματος. Όταν αυτά εισέρχονται στον φακό, διαχωρίζονται μεταξύ τους και καταλήγουν σε ελαφρώς διαφορετικές γωνίες. Για τον παρατηρητή, η εικόνα παρουσιάζει διακριτό χρωματισμό στα άκρα της. Τα περισσότερα οικονομικά διοπτρικά τηλεσκόπια είναι τύπου «doublet» (διπλού στοιχείου) και ενδέχεται να εμφανίζουν χρωματικά περιγράμματα, ενώ τα διοπτρικά τύπου «triplet» (τριπλού στοιχείου) έχουν σχεδιαστεί ώστε να εξαλείφουν αυτό το πρόβλημα· αυτό το σύστημα τριών φακών ονομάζεται αποχρωματικό διοπτρικό τηλεσκόπιο. Ωστόσο, είτε πρόκειται για τύπο doublet είτε για triplet, τα διοπτρικά τηλεσκόπια διακρίνονται για την στιβαρή κατασκευή τους. Οι σταθεροί φακοί τους εξασφαλίζουν μια ανθεκτική δομή που δεν απαιτεί ιδιαίτερη συντήρηση, πέρα ​​από τον περιστασιακό καθαρισμό. 

Τι είναι η ευθυγράμμιση (collimation); 

Η ευθυγράμμιση είναι η διαδικασία ρύθμισης των κατόπτρων ενός τηλεσκοπίου, ώστε το φως να εστιάζεται με ακρίβεια. Είναι απαραίτητη για την επίτευξη ευκρινών ειδώλων σε ένα κατοπτρικό τηλεσκόπιο. Αν και ο όρος μπορεί να ακούγεται τεχνικός, η διαδικασία είναι εύκολη στην εκμάθηση και απαιτεί μόλις λίγα λεπτά με τη χρήση λέιζερ ή ειδικού καλύμματος ευθυγράμμισης.